Κεντρική σελίδαSitemapΕπικοινωνία
 
Βρίσκεστε εδώ : Κεντρική σελίδα » Το Περιοδικό » Τεύχος 02 2010 » Κύριε η εν πολλαίς αμαρτίαις περιπέσουσα γυνή

Γιάννης Π. Μαρίνος , 26. August 2010 

«Κύριε η εν πολλαίς αμαρτίαις περιπέσουσα γυνή»

ΠΟΙΗΜΑ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΠΟΙΗΤΡΙΑΣ ΜΟΝΑΧΗΣ ΚΑΣΣΙΑΝΗΣ

Όπως είναι γνωστό, το παραπάνω ποίημα, που ψάλλεται στους ιερούς ναούς στον όρθρο της Μεγάλης Τετάρτης σαν δοξαστικό στα απόστιχα, αποτελεί ένα από τα εκλεκτότερα μέλη της υμνογραφίας και της Βυζαντινής μουσικής τέχνης.
Το αξιόλογο αυτό ποίημα, όπως είναι ιστορικά εξακριβωμένο, το έγραψε η μοναχή Κασσιανή, Ικασία η Κασσία, η οποία γεννήθηκε στα 810 μ.Χ. και η οποία κατέχει μια ξεχωριστή θέση σαν αξιόλογη ποιήτρια στην ιστορία των Βυζαντινών γραμμάτων με πολλά κοσμικά ποιήματα και άλλα συγγράμματα, αλλά και πολλά εκκλησιαστικά ποιήματα, ύμνους, τροπάρια, ιδιόμελα κλπ. Ένα από τα σπουδαιότερα εκκλησιαστικά ποιήματά της είναι το «Κύριε, η εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα γυνή».
Η ιστορία της Βυζαντινής αυτής ποιήτριας έχει μυθιστορηματικό χαρακτήρα.
Ο βασιλιάς Θεόφιλος (829-842), όταν διαδέχθηκε τον πατέρα του Μιχαήλ Τραυλόν, εξακολούθησε να είναι υπό την κηδεμονία της μητριάς του Ευφροσύνης, κόρης του Κωνσταντίνου του ΣΤ΄, η οποία είχε, όπως φαίνεται, επίσημη θέση στη βασιλεία ως βασιλομήτωρ. Η ίδια έχοντας διακαή πόθο να βρει νύφη για τον πρόγονό της Θεόφιλο, το έτος 830 μ.Χ. έστειλε απεσταλμένους σε όλες τις επαρχίες, να επιλέξουν τις ωραιότερες κοπέλες, στις οποίες κατέστησαν γνωστή μια συγκεκριμένη ημερομηνία που έπρεπε να έλθουν στο παλάτι, προκειμένου να εκλέξει μεταξύ αυτών ο Θεόφιλος, εκείνη την οποία θα ήθελε για σύζυγο του.
Οι πιο όμορφες υποψήφιες νύφες των Επαρχιών, ήλθαν στην Κωνσταντινούπολη την ορισμένη ώρα και ημέρα, και τις δεξιώθηκαν στην μεγαλοπρεπή αίθουσα του Παλατιού, στο Τρικλίνιο, και τότε η βασιλομήτωρ έδωσε στον Θεόφιλο ένα χρυσό μήλο, προκειμένου να το δώσει σε εκείνη, που θα του ήταν ιδιαίτερα αρεστή. Μεταξύ των πολλών υποψηφίων ήταν και η Ικασία (Κασσιανή), η οποία υπερτερούσε όλων των άλλων υποψηφίων σε προσόντα ωραιότητας, και ιδιαίτερα προσόντα μορφώσεως και ευγενέστατης οικογενειακής καταγωγής.
Την προσοχή του Θεόφιλου, καθώς περνούσε μπροστά από κάθε υποψήφια, τράβηξε ιδιαίτερα η εκπάγλου ομορφιάς Ικασία. Όταν πλησίασε κοντά της, έμεινε ώρα να την βλέπει και θέλοντας να την πειράξει της είπε: «Εκ γυναικός ερρύη τα φαύλα», που σημαίνει, από την γυναίκα προήλθαν στον κόσμο όλα τα κακά. Η Κασσιανή ακούγοντας αυτή τη ρήση από τον Θεόφιλο, χωρίς να χάσει την ψυχραιμία της, με την ετοιμολογία, που την διέκρινε, απάντησε ευστοχότατα στον αυτοκράτορα: «Αλλά και δια γυναικός πηγάζει τα κρείτω», εννοώντας ότι από την Παρθένο Μαρία γεννήθηκε ο Χριστός.
Ο Θεόφιλος πειραγμένος, μη περιμένοντας μια τέτοια απάντηση από την Ικασία, προσπερνώντας την, έδωσε το χρυσό μήλο στην Θεοδώρα η οποία έγινε σύζυγός του και αυτοκράτειρα.
Έτσι η Κασσιανή η οποία παρ’ ολίγον άγγιξε το αυτοκρατορικό αξίωμα, να ανέβει στον αυτοκρατορικό θρόνο της οικουμένης, αποφάσισε να αποσυρθεί από τον κόσμο.
Έκτισε δικό της Μοναστήρι που έφερε το όνομά της και αφιέρωσε τη ζωή της στην υπηρεσία του Θεού.


Η παράδοση όμως εξακολουθεί να γίνεται ακόμα πιο πολύ ρομαντική.
Ο Θεόφιλος δε λυτρώθηκε ποτέ από την ομορφιά της Κασσιανής και την ζητούσε στα Μοναστήρια της αυτοκρατορίας του. Κάποτε που έφτασε στο μοναστήρι της, η Κασσιανή, που ήδη είχε γίνει μοναχή, όταν αντιλήφθηκε την παρουσία του Θεόφιλου στο Μοναστήρι κρύφτηκε, προκειμένου να αποφύγει μια συνάντηση μαζί του. ΄Ηταν τότε που συνέθεσε το αναφερόμενο τροπάριο και το κείμενο ήταν στο αναλόγιο μισοτελειωμένο. Ο Θεόφιλος διαβάζοντάς το, θέλοντας να την πειράξει για άλλη μια φορά, πήρε το μολύβι και συμπλήρωσε τα εξής: «κρότων τοις ωσίν ηχηθείσα τω φόβω εκρύβη», υπονοώντας τον φόβο που ένιωσε η Κασσιανή όταν άκουσε τον θόρυβο των βημάτων του. ΄Όταν ο Θεόφιλος έφυγε, γύρισε στο Κελί της η Κασσιανή και είδε με έκπληξη τα γραφόμενα του, χωρίς να τα παραλήψει, συνέχισε ολοκληρώνοντας τον ύμνο της.
Στη συνέχεια, στο παρόν, θα καταχωρήσω το κείμενο του τροπάριου της Κασσιανής, προκειμένου να έχει ιδίαν αντίληψη ο αναγνώστης, επισημαίνοντας, ότι όλοι οι συνάδελφοι που υπηρετούμε αναλόγια ως χοράρχες, ειδικά σε τούτο το τροπάριο, δίνουμε την ψυχή μας, πάνω στο μέλος της Βυζαντινής γραφής και ό,τι περισσεύει από τα φωνητικά μας προσόντα, προκειμένου να αποδώσουμε επακριβώς κάθε δυνατή έννοια, αυτού του αριστουργήματος ποιητικής εμβρίθειας και θείας εμπνεύσεως πονήματος.
Επιπλέον, δανειζόμενος τις απόψεις πνευματικών ανθρώπων, θέλω να συμμερισθώ κι εγώ την άποψή τους ότι το αναφερόμενο τροπάριο δεν έχει καμία σχέση με την προσωπική ζωή της μοναχής Κασσιανής.
Το τροπάριο αναφέρεται στην αμαρτωλή γυναίκα, που συνάντησε το Χριστό στην οικία του Σίμωνος του λεπρού. Κατά Ματθαίον ευαγγέλιον (ΣΤ. 6-13).

Κύριε,
η εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα γυνή,
την σην αισθομένη θεότητα, μυροφόρου αναβαλούσα τάξιν,
οδυρομένη μύρα σοι προ του ενταφιασμού κομίζει.
Οίμοι, λέγουσα, ότι νυξ μοι υπάρχει, οίστρος ακολασίας,
ζοφώδης τε και ασέληνος έρως της αμαρτίας.
Δέξαι μου τας πηγάς των δακρύων ο νεφέλαις διεξάγων
της θαλάσσης το ύδωρ,
κάμφθητί μοι προς τους στεναγμούς της καρδίας,
ο κλίνας τους ουρανούς τη αφάτω σου κενώσει.
Καταφιλήσω, τους αχράντους σου πόδας,
αποσμήξω τούτους δε πάλιν τοις της κεφαλής μου βοστρύχοις
ών εν τω παραδείσω Εύα το δειλινόν, *κρότον τοις ωσίν ηχηθείσα,
τω φόβω εκρύβη.*
Αμαρτιών μου τα πλήθη και κριμάτων σου αβύσσους
τις εξιχνιάσει, ψυχοσώστα Σωτήρ μου;
Μη με την δούλην παρίδης, ο αμέτρητον έχων το έλεος.

*…* αποτελούν τις λέξεις που συμπλήρωσε στο κείμενο ο Θεόφιλος.

Προκειμένου να γίνει κατανοητό το περιεχόμενο του τροπαρίου στους αναγνώστες, χρησιμοποιώ την μετάφραση του Π. Β. ΠΑΣΧΟΥ από το βιβλίο του «ΛΟΓΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΟΣ» Εισαγωγή στην βυζαντινή-λειτουργική Υμνογραφία της Ορθοδόξου Εκκλησίας, Α΄ ΤΟΜΟΣ ΠΡΟΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ σελ. 222, που έχει ως ακολούθως:

Κύριε,
Η γυναίκα που ξεστράτισε απ’ τον δρόμο σου
και σε πολλές έπεσε αμαρτίες,
μόλις εκατάλαβε πως βρίσκεται κοντά της
ο Κύριος των πάντων, η Αγάπη, ο Θεός,
όλα τα πούλησε για ν’ αγοράσει μύρα
πολύτιμα, ως άλλη μυροφόρα,
τρέχει με στεναγμούς και δάκρυα,
και λίγο πριν από τον ενταφιασμό
τα μύρα της αγάπης της σου προσφέρει.
Στενάζει η αμαρτωλή: Αλλοίμονό μου,
που έχω μέσα μου νύχτα ολοσκότεινη,
και το μόνο που αναδεύει μέσα στο πηχτό
σκοτάδι μου, είναι ο οίστρος της ακολασίας
και ο έρωτας της αμαρτίας ο παντοτινός,
που κάνουν τη ζωή μου σα μια ζοφερή
νύχτα, δίχως φεγγάρι. Αλλά συ, ω Κύριέ μου,
δέξου τα δάκρυα που τρέχουν βρύσες απ’ τα μάτια μου.
Εσύ, που κάνεις το θαλασσινό νερό να γίνεται
σύννεφο κ’ ύστερ’ απαλά στη γη πάλι να πέφτει.
Σκύψε και άκουσε τους βαρυστεναγμούς
της πονεμένης μου καρδιάς.
Εσύ, που εχαμήλωσες τους ουρανούς
με την ανέκφραστη σου ενανθρώπηση.
Κύριε, άφησέ με να καταφιλήσω και να λούσω
τ’ άχραντα πόδια σου στα δάκρυά μου, κ’ ύστερα
να τα σφουγγίσω με της κεφαλής μου τα μαλλιά.
Άφες με να καταφιλήσω αυτά τα πόδια,
που όταν κάποιο δειλινό η Εύα
άκουσε μέσα στον Παράδεισο τα βήματά τους,
έτρεξε να κρυφτεί από το φόβο της.
΄Ω Κύριε, είμαι πολύ αμαρτωλή! Μα, όπως
κανένας δεν μπορεί τα πλήθη
των αμαρτιών να μετρήσει,
έτσι κανένας να μετρήσει δεν μπορεί και τις αβύσσους
της δικαιοκρισίας σου και της αγάπης,
με τις οποίες σώζεις της ψυχές μας, ώ Σωτήρα και Θεέ μου.
Μη παραβλέψεις και περιφρονήσεις τώρα πια τη δούλη σου,
που μετανόησε και να τη σπλαχνιστείς σε ικετεύει,
Εσένα, που η βαθειά ευσπλαχνία είσαι, η απροσμέτρητη.