Κεντρική σελίδαSitemapΕπικοινωνία
 
Βρίσκεστε εδώ : Κεντρική σελίδα » Το Περιοδικό » Τεύχος 03 2010 » Η εκπαίδευση στην Ιερισσό στα χρόνια της τουρκοκρατίας

Δημήτριος Θ. Κύρου, Φιλόλογος , 29. November 2011 

Η εκπαίδευση στην Ιερισσό στα χρόνια της τουρκοκρατίας

  • Κατά το σχολικό έτος 1891-1892 στην Ιερισσό λειτουργούσε εξατάξιο «Ελληνικόν αστικόν σχολείον» και δίδασκαν οι Ι. Γ. Κάσσανδρος και Μ. Θεοδοσίου. Τα διδασκόμενα μαθήματα στην Στ΄ τάξη ήσαν: Θρησκευτι­κά, Ελληνικά, Αριθμητική, Γεωγραφία, Ιστορία, Φυσική πειραματική, Ω­δική, Καλλιγραφία, Ιχνογραφία και Γυμναστική. Η σφραγίδα του σχολείου ήταν στρογγυλή, διαμ. εκ., με το λογότυπο κυκλικά: «ΣΦΡΑΓΙΣ ΤΗΣ ΕΝ ΙΕΡΙΣΣΩ ΣΧΟΛΗΣ» και την παράσταση παγωνιού στο κέντρο. Την πλη­ροφορία παίρνουμε από «ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΝ» του σχολείου, που αφορού­σε στον απόφοιτο Θεολόγο Ν. Κουτσιούπη, με ημερομηνία 30 Ιουνίου 1892 (Βλέπε φωτογραφία του Ενδεικτικού)29.
  • Στις 27 Ιανουαρίου 1893 η Μονή Ιβήρων ξαναενίσχυσε οικονομικά την Κοινότητα Ιερισσού «δια τα Σχολεία» με 240 γρόσια30.
  • Κατά το σχολικό έτος 1893-1894 η «Επιτροπή προς ενίσχυσιν της Ελληνικής Εκκλησίας και Παιδείας» (Θεσσαλονίκη) έδωσε συνδρομή «υπέρ του Δημοτικού Σχολείου» Ιερισσού 24+16=40 οθωμ. λίρες31.
  • Στις 30 Αυγούστου 1894 οι έφοροι των Σχολείων της Ιερισσού ζήτησαν με επιστολήν τους από τη Μητρόπολη Θεσσαλονίκης νηπιαγωγό για το σχολικό έτος 1894-1895 «με τα απαιτούμενα προσόντα των δασκάλων και τελειόφοιτη του Παρθεναγωγείου Θεσσαλονίκης, με μισθό 20 μέχρι – το ανώτατο – 25 οθωμανικές λίρες και με επί πλέον παροχή των εξόδων οδοιπορίας, κατοικίας και καύσιμης ύλης»32.
  • Με δύο επιστολές του στις 3 Απριλίου και 3 Ιουλίου 1897 προς τον Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Αθανάσιο ο ιεροδιάκονος τότε Θεοδώρητος Βασματζίδης «διεκδικούσε από την κοινότητα Ιερισσού της ομωνύμου επισκοπής δεκαέξι οθ. λίρες, που ήταν τμήμα του ετήσιου μισθού του», όταν υπηρετούσε στην Ιερισσό. Επίσης «ο ίδιος με έγγραφη αναφορά στο Πατριαρχείο ζητούσε για χάρη της οικογένειάς του τα χρήματα αυτά να κρατηθούν από το εικοσιτετράλιρο επίδομα, που ετήσια χορηγούνταν στα σχολεία της Ιερισσού από τη διεύθυνση των επιδομάτων στη Θεσσαλονίκη». Τελικά ο Μητροπολίτης Αθανάσιος βρήκε τρόπο «για την πληρωμή του χρέους, μια και οι έφοροι των σχολείων, ενώ παραδέχονταν την οφειλή τους, δεν δίσταζαν παράλληλα να προφασίζονται ανέχεια και χρηματική καχεξία του σχολικού τους ταμείου», στέλνοντας στις 8 Απριλίου επιστολή στον επίσκοπο Ιερισσού και Αγίου Όρους Ιλαρίωνα, «από τον οποίο και ζήτησε με προσωπική του παρέμβαση να δεσμεύσει τους εφόρους των σχολείων, ώστε να πληρώσουν τα οφειλόμενα στο δάσκαλο που διαμαρτυρόταν»33.
  • Στις 20 Σεπτεμβρίου 1897 ο επίσκοπος Ιλαρίων με επιστολή του προς τη Μονή Βατοπαιδίου παρακαλεί «να συνδράμη η μονή την Κοινότη­τα Ιερισσού απορούσης χρημάτων προς πληρωμήν των δασκάλων αυτής»34.
  • Το 1898 οι Μονές Ξηροποτάμου και Παντοκράτορος ενίσχυσαν οικονομικά το Σχολείο της Ιερισσού με 120 και 22,20 γρόσια αντίστοιχα35.
  • Στις 21 Μαρτίου 1899 οι έφοροι των Σχολείων Ιερισσού με έγγραφό τους στον Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης αναφέρουν ότι θεωρούν περιττό τον διορισμό νηπιαγωγού στο χωριό τους απ᾽ αυτόν και μάλιστα χωρίς αί­τη­σή τους, επειδή ήδη είχαν προσλάβει τρεις δασκάλους «και οι φτωχοί πόροι των σχολείων δεν επαρκούσαν για προσωπικό τεσσάρων δασκάλων» και ότι «η λειτουργία της αστικής σχολής συνεχιζόταν κανονικά και τελευταία δε φοιτούσαν νήπια»36.
  • Στις αρχές του 20ού αιώνα λειτουργούσε στην Ιερισσό Σχολείο37. Συγ­­κεκριμένα έχουμε τις εξής αναφορές:
  • Το 1900 οι Μονές Ξηροποτάμου και Κωνσταμονίτου ενίσχυσαν οικονομικά το Σχολείο της Ιερισσού με 22,20 γρόσια η κάθε μία38.
  • Σε έγγραφο της 9-10-1900 η Κοινότητα Ιερισσού διαμαρτύρεται στη Μητρόπολη Θεσσαλονίκης «γιατί ο διορισμένος ως αστυνόμος στην Κοινότητα Σεμουδήν εφέντης κατέλαβε ως κατοικία του τα οικήματα, όπου στεγάζονταν τα Σχολεία»39.
  • Το 1902 η Ιερισσός είχε Δημοτικό Σχολείο με 3 δασκάλους και 95 μα­θητές και Νηπιαγωγείο με μία δασκάλα (νηπιαγωγό) και 30 μαθητές (νήπια) με ετήσια δαπάνη συντήρησής τους 2.300 φράγκα40.
  • Στις 30 Ιουνίου του 1904 έγιναν οι εξετάσεις «των εκπαιδευτηρίων Ιερισσού», με την παρουσία του επισκόπου Ιερισσού και Αγίου Όρους Ιωακείμ, ο οποίος ιερούργησε το πρωΐ στο Ναό του χωριού και στη συνέχεια «μετά μικράν ανάπαυλαν διηυθύνθη συνοδευόμενος υπό των προκρίτων και πολλού πλήθους εις το σχολείον», όπου «μετά την νενομισμένην ιεροτελεστίαν ήρξατο η εξέτασις των μαθητών, οίτινες διά των ευστόχων αποκρίσεών των κατέθελξαν τους ακροατάς και συνυπηγάγοντο τα συγχαρητήρια των παρισταμένων προς τους διδάξαντας», μετά το πέρας της οποίας (εξετάσεως) ο επίσκοπος «διά καταλλήλου προσλαλιάς, επισφραγί­ζων την τελετήν, υπέδειξε τα αγαθά αποτελέσματα της παιδείας και εξέφρασε τας ευχαριστίας του προς πάντας τους συντελούντας και εργαζομένους υπέρ αυτής»41.
  • Το 1906 οι Μονές Ξηροποτάμου και Βατοπαιδίου ενίσχυσαν οικονομικά τα Σχολεία της Ιερισσού με 52,20 και 300 γρόσια αντίστοιχα42.
  • Το 1909 διορίσθηκε δασκάλα στο Σχολείο της Ιερισσού με το όνομα Αλεξάνδρα43.
  • Κατά το σχολικό έτος 1910-1911 υπηρέτησε ως δάσκαλος στο Σχολείο της Ιερισσού ο Ανάργυρος Δημητριάδης, ο οποίος στις 31-3/13-4-1911 με τηλεγράφημα στον Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Ιωακείμ «καταγγέλλει ότι δημαγωγοί διευθύνουν το Σχολείο Ιερισσού, γνωστοί στον επίσκοπο και ότι έχει διαμορφωθεί ανυπόφορη κατάσταση»44.
  • Στην αρχή του σχολικού έτους 1911-1912 (Σεπτέμβριος) διορίσθηκαν ως δάσκαλοι στο Σχολείο της Ιερισσού οι Πέτρος Α. Μαρίνος, με μισθό 42 λίρες, Βασίλειος Ν. Πάππας (τελειόφοιτος της Γεωργικής Σχολής Θεσσαλονίκης) με τον ίδιο μισθό, Λίζα Τσικοπού, ως διευθύντρια του Νηπιαγωγείου, με μισθό 32 λίρες και δωρεάν κατοικία και με βοηθούς τις δύο προ ετών απόφοιτες της αστικής σχολής Ιερισσού, που δίδασκαν για πρώτη φορά, την Ελένη Ν. Βουλγαρελίδου, με μισθό 6 λίρες, και την Δεσποινή Ν. Παπαργύρη, με μισθό 7 λίρες. Ο διορισμός αυτός «θεωρήθηκε απαράδεκτος από τους κατοίκους της Κοινότητας», γιατί, όπως αναφέρουν σε επιστολή τους προς τον Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης (10-10-1911), αυτός «έγινε από αυτοδιοριζόμενους εφόρους, παράτυπα, χωρίς να αποτανθούν στη μητρόπολη, ενώ οι διορισθέντες δάσκαλοι ήταν συγγενείς των “δήθεν” εφόρων» και συγκεκριμένα, ο Π. Μαρίνος «ήταν ανηψιός του ε­φό­ρου Ιωάννη Μαρίνου», ο Β. Πάππας «ήταν γιος του εφόρου Νικολάου Πάππα», η Ελ. Βουλγαρελίδου45 «ήταν ανηψιά επίσης του εφόρου Νικ. Πά­­πα» και η Δ. Παπαργύρη «ήταν ανηψιά του εφόρου Ι. Μαρίνου». Με την ίδια επιστολή οι κάτοικοι «διαμαρτύρονται και για ολιγωρία στις εργασίες ανέγερσης σχολής, της οποίας είχε τεθεί ο θεμέλιος λίθος πολλά χρόνια πριν και ενώ η οικοδομή προχώρησε μέχρι τα πατώματα, εγκαταλείφθηκε στο σημείο εκείνο και κατέρρευσε, ενώ μετατράπηκε σε καταφύγιο των “επειγουμένων”»46.
  • Στις 15 Οκτωβρίου του ίδιου έτους «οι παραπάνω αναφερόμενοι έφοροι μαζί με τα υπόλοιπα μέλη της εφορείας» σε επιστολή τους προς τον Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης «υποστηρίζουν ότι διορίσθηκαν έφοροι στην κοινότητα υπό την προεδρεία του επιτρόπου του Αγίου Ιερισσού Παρθενίου και ότι δεν ήθελαν να δεχθούν τον διορισμό, επειδή όμως προ δύο – τριών ετών τα σχολεία ήταν κατεστραμμένα, λόγω της ανικανότητας των προηγουμένων εφόρων, δέχθηκαν, για να διορθώσουν τα πράγματα» φρο­ντίζοντας «να διορίσουν δασκάλους συγχωριανούς τους, περί της διαγωγής και αξίας των οποίων μπορούσε κανείς να πληροφορηθεί από τα γύρω χωριά και των οποίων τα διοριστήρια υπέγραψε, λόγω του θανάτου του επισκόπου Ιερισσού, ο Καμπανίας Φώτιος, και έτσι οι δάσκαλοι εργάζονται από τις αρχές Σεπτεμβρίου»47.

1892, ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΝ του σχολείου, που αφορού­σε στον απόφοιτο Θεολόγο Ν. Κουτσιούπη
1892, «ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΝ» του σχολείου, που αφορού­σε στον απόφοιτο Θεολόγο Ν. Κουτσιούπη

[έγγραφο της Θ. Κουτσούπη­]

1892, η σφραγίδα του σχολείου της Ιερισσού
1892, η σφραγίδα του σχολείου της Ιερισσού

[έγγραφο της Θ. Κουτσούπη]

Από τα παραπάνω καταγραφόμενα διαπιστώνεται το έντονο ενδιαφέρον των κατοίκων της Ιερισσού για την εκπαίδευση των παιδιών τους48.
Πληροφορίες για την εκπαίδευση στην Ιερισσό στα χρόνια της Τουρκοκρατίας υπάρχουν και άλλες πολλές, «εγκλωβισμένες» σε πολλά έγγρα­φα και Κώδικες των Αρχείων της Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης, στην οποία υπαγόταν η επισκοπή Ιερισσού και Αγίου Όρους, του Ιστορικού Αρχείου Μακεδονίας, του Ιστορικού Αρχείου του Υπουργείου των Εξωτερικών και αλλού, τα οποία ο γράφων δεν είχε το χρόνο ή και την τύχη να ερευνήσει. Με αυτά ας ασχοληθούν (ή, καλύτερα, πρέπει να ασχοληθούν) άλλοι ιστοριοδίφες και κυρίως Ιερισσιώτες, για τους οποίους ανοίγεται μπροστά τους «πεδίον δόξης λαμπρόν»!

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

  • 29 Το έγγραφο έθεσε υπόψη μας σε φωτοτυπία απο την ομάδα του «Κυττάρου» ο κ. Χρ. Καραστέριος, το πρωτότυπο του οποίου δόθηκε σ᾽ αυτόν από την κ. Θεολογία Κουτσούπη (εγγονή του μαθητή).
  • 30 Βλέπε, Κώδικα Ληψοδοσίας των ετών 1892-1893, όπου στο φ. 125α και στο Κεφάλαιο «Εις συνδρομάς και ελέη» του 1893 αναγράφεται: «Ιαν. 27 Εις την Κοινότητα Ιερισσού δια τα Σχολεία Γρ. 240».
  • 31 Βλέπε, Ιω. Βορβή, ό.π., σσ. 594-595.
  • 32 Βλέπε, Ιω. Βορβή, ό.π., σ. 595. (Το έγγραφο βρίσκεται στο Αρχείο της Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης).
  • 33 Βλέπε, Δημητρίου Αγγ. Παπάζη, Ο Μητροπολίτης Αθανάσιος Μεγακλής (1848-1909), Θεσσαλονίκη 2001, σ. 158, όπου λαθεμένα το ονοματεπώνυμο του δασκάλου γράφεται «Θεόδ. Βασμαλίδης».
  • 34 Βλέπε, Δημ. Θ. Κύρου, Πληροφορίες για την εκπαίδευση …, ό.π., σ. 483. (Για την επιστολή βλέπε Σημ. 7).
  • 35 Βλέπε, Κων. Θ. Χιούτη, ό.π., σ. 135. Όσον αφορά στη Μονή Παντοκράτορος (βλέπε Σημ. 9) η πληροφορία είναι παρμένη από τον Κώδικα Ληψοδοσίας (αρ. 69) των ετών 1898-1900, όπου στη σελίδα 36 καί στό Κεφάλαιο (Μερίδα) «Όσα εις συνδρομάς και ελέη» για το έτος 1898 ανα­γράφεται: «Φεβ/ρίου 5 Τοις εν Ιερισσῷ Σχολείοις (Γρ.) 22,20».
  • 36 Βλέπε, Ιω. Βορβή, ό.π., σσ. 596. (Για το ἔγγραφο βλέπε Σημ. 30).
  • 37 Βλέπε, Στεφάνου Παπαδοπούλου, Εκπαιδευτική κα κοινωνική δραστηριότητα του Ελ­ληνισμού της Μακεδονίας κατά τόν τελευταίο αιώνα της Τουρκοκρατίας, Θεσσαλονίκη 1970, σ. 96.
  • 38 Βλέπε, Κων. Θ. Χιούτη, ό.π., σ. 135. Όσον αφορά στη Μονή Κωνσταμονίτου (βλ. Σημ. 24) η πληροφορία είναι παρμένη από τόν Κώδικα Ληψοδοσίας των ετών 1898-1901, όπου στο φύλλο 48α και στο Κεφάλαιο (1ο) «Εις ελέη και Εγκύκλια» για το έτος 1900 αναγράφεται: «Φεβ/ρίου 3 εις ετέραν (ενν. ελεημοσύνην) δια το σχολείον Ιερισσού 22 ½ Γρ.». (Βλέπε φωτογραφία της σελίδας).
  • 39 Βλέπε, Ιω. Βορβή, ό.π., σσ. 596. (Για το έγγραφο βλέπε Σημ. 30).
  • 40 Βλέπε, Ανωνύμου, Πίναξ Γενικός των εν τη Ευρωπαϊκή Τουρκία Ελληνικών σχολείων, Κωνσταντινούπολις 1902, σσ. 72-73 (Ελληνικά και γαλλικά), τον οποίο καταχωρεί φωτογραφικά η Ερ. Ζέλλιου, ό.π. σσ. 400-407.
  • 41 Βλέπε, Ανωνύμου, Επιστολή (ανταπόκριση από τη Λιαρίγκοβη), ἐφημ. «ΑΛΗΘΕΙΑ», φ. (170) – 18, 27-7-1904, σ. 2, στήλη «Γραμμάτων τελεταί». (Η επιστολή γράφηκε στίς 6-7-1904).
  • 42 Βλέπε, Κων. Θ. Χιούτη, ό.π., σ. 135.
  • 43 Βλέπε, Ιω. Βορβή, ό.π., σσ. 596. (Για το έγγραφο βλέπε Σημ. 30).
  • 44 Βλέπε, Ιω. Βορβή, ό.π., σσ. 596. (Για το έγγραφο βλέπε Σημ. 30. Ο αναφερόμενος επίσκοπος είναι ο Ιερισσού και Αγίου Όρους Παρθένιος).
  • 45 Η ορθή γραφή του επιθέτου είναι Βουργαρελίδου και πιστεύουμε ότι ήταν θυγατέρα του δασκάλου Νικολάου Βουργαρελίδη (βλέπε Σημ. 13).
  • 46 Βλέπε, Ιω. Βορβή, ό.π., σσ. 596-597. (Για το έγγραφο βλέπε Σημ. 30).
  • 47 Βλέπε, Ιω. Βορβή, ό.π., σσ. 597-598. (Για το έγγραφο βλέπε Σημ. 30).
  • 48 Βλέπε και Ιω. Βορβή, ό.π., σ. 608.