Κεντρική σελίδαSitemapΕπικοινωνία
 
Βρίσκεστε εδώ : Κεντρική σελίδα » Το Περιοδικό » Τεύχος 03 2010 » Ταξίδι στη άκρη της νύχτας

Γιώργος Κριθαρίδης , 29. November 2011 

Ταξίδι στη άκρη της νύχτας

«Αριστούργημα!»... «Ανοσιούργημα!»... «Μνημειώδες!»... «Ελεεινό!»... «Υψηλό!»... «Χυδαίο!»... «Κωμικό!»... «Τραγικό!»... «Κωμικοτραγικό!»... «Φιλάνθρωπο!»... «Αναρχικό!»... «Έκφυλο!»... «Χειμαρρώδες!»... «Ηρωικό!»... 

Μυριάδες λέξεις γράφτηκαν ήδη το 1932, όταν οι εμβρόντητοι αναγνώστες σαλπάρισαν γι αυτό το αναπάντεχο Ταξίδι, που άλλαξε τα τοπία της γλώσσας, της τέχνης, της ζωής! Μυριάδες γράφονται ακόμη, γιατί το ασύγκριτο μυθιστόρημα του Σελίν εξακολουθεί να μας συγκλονίζει, να μας μεταμορφώνει, να μας μετουσιώνει. Κανείς δεν επέστρεψε, κανείς δε θα επιστρέψει αλώβητος από την «άκρη της νύχτας».

(Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Το μυθιστόρημα του Σελίν ακολουθεί την πορεία του Φερδινάνδου Μπαρνταμού στα χαρακώματα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, συνεχίζει με τον εγκλεισμό του σε στρατιωτικό άσυλο, το περιπετειώδες ταξίδι και την παραμονή του σε γαλλική αποικία της Αφρικής, τη μετανάστευσή του στην Αμερική, όπου δεν πρόκειται να βρει κανένα Ελντοράδο. Τελειώνει με τη δουλειά του ως γιατρού σε άσυλο ψυχασθενών στα περίχωρα του Παρισιού.

Πώς να γράψεις γι’αυτό το μνημειώδες έργο, που σε στοιχειώνει μετά το τέλος της ανάγνωσής του; Τι να πεις γι’ αυτή την κοφτερή σα λεπίδι γλώσσα που μιλάει άμεσα, χωρίς περιττά στολίδια στο ύφος της; Γλώσσα που αποκαλύπτει με ωμότητα την ανυπόφορη αλήθεια των πραγμάτων. Γλώσσα βλάσφημη, καταιγιστική, χωρίς όρια.

Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος αποτέλεσε το μεγαλύτερο σφαγείο στην ιστορία της ανθρωπότητας. Τα πεδία των μαχών ήταν γεμάτα από πτώματα. Ένα σκηνικό απόλυτης φρίκης με τον Σελίν να συμμετέχει ως στρατιώτης του γαλλικού στρατού. Τραυματίζεται, παρασημοφορείται και αποστρατεύεται. Στο μυθιστόρημα περιγράφονται, ανάμεσα σε άλλα, οι κωμικοτραγικές προσπάθειες του ήρωα να πιαστεί αιχμάλωτος για να σωθεί. Έχοντας μια τέτοια κατακλυσμιαία εμπειρία ο Σελίν αποτυπώνει τις σκέψεις του με τον πιο άμεσο τρόπο:

«Η μεγάλη ήττα, σ’ όλα τα πράγματα, είναι να ξεχνάς προπαντός τι σ’ έκανε να ψοφήσεις, και να ψοφήσεις δίχως ποτέ να καταλάβεις πόσο γομάρια είναι οι άνθρωποι. Άμα βρεθούμε στο χείλος της τρύπας, δεν πρέπει ούτε να κάνουμε τους καμπόσους ούτε όμως να ξεχάσουμε, πρέπει να τα διηγηθούμε όλα κατά λέξη, ό,τι πιο φαύλο είδαμε στους ανθρώπους, κι έπειτα να τα τινάξουμε και να χωθούμε μέσα. Είναι αρκετή δουλειά αυτό για μια ζωή ολόκληρη».


Στο αριστούργημα του Σελίν, ο άνθρωπος βλέπει το αντεστραμμένο, το σκοτεινό του είδωλο. Εκεί που ο άνθρωπος γίνεται παρίας. Η άκρη της νύχτας είναι το απώτατο όριο. Εκεί φωλιάζουν οι παράλογες επιθυμίες, η μέγιστη υποκρισία, ο τραυματισμένος ψυχισμός ανήμπορων προσώπων. Ο φθόνος, το μίσος σε ανυπολόγιστες ποσότητες. Το βιβλίο του Σελίν είναι η μάταιη προσπάθεια της ανθρώπινης ψυχής να βρει απελπισμένα λιμάνι για να σωθεί. Τσακισμένες ψυχές, εκπεσόντες άγγελοι, όλοι έχουν θέση εδώ. Μελαγχολικές φιγούρες στο θέατρο σκιών που τους υποχρέωσαν να παίξουν. Είτε ως τραγικά πρόσωπα στο ανελέητο σφαγείο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, όπου η λιποταξία αποτελεί μια κάποια λύση, είτε ως υπάλληλοι της αποικιοκρατίας ζώντας σε άθλιες συνθήκες στην Αφρική, οι λέξεις του Σελίν ρίχνουν βαριά τη σκιά τους στα πρόσωπα και δίνουν τέλος στα όποια σχέδιά τους για μια στοιχειωδώς αξιοπρεπή ζωή.
Ο έρωτας μέσα σ’αυτήν την κόλαση του Δάντη είναι λαβωμένος με ψεύτικες υποσχέσεις αιώνιας αγάπης. Τα πρόσωπα σέρνονται στη δίνη των καιρών, παρασέρνονται από την πιο ποταπή επιθυμία, καταλήγουν στο τέλος αστερόσκονη του γαλαξία.
«Η αλήθεια τούτου του κόσμου είναι ο θάνατος. Πρέπει να διαλέξεις ή το τέρμα ή το ψέμα. Εγώ δεν μπόρεσα ποτέ να σκοτωθώ», γράφει και αυτή η περίφημη φράση του έμεινε στην ιστορία. «Τέρμα το μυστήριο, τέρμα η αφέλεια, τη φάγαμε όλη την ποίησή μας, μιας και ζήσαμε ως εδώ. Είναι κολοκύθια η ζωή», εξομολογείται de profundis ο ήρωας του «Ταξιδιού στην άκρη της νύχτας».
Ο αναγνώστης μπαίνει σ’αυτόν το λαβύρινθο μη γνωρίζοντας ποια γεγονότα είναι στοιχεία αυτοβιογραφίας και ποια μυθιστορηματικότητας. Είναι οι λέξεις και οι φράσεις που κάποτε βρέθηκαν στην άκρη της γλώσσας μας, αλλά ποτέ δεν ψελλίσαμε.
Ο σπαρακτικός και ακραίος λόγος του Σελίν μπαίνει σαν τρυπάνι στο μεδούλι της ύπαρξής μας. Είναι καταγγελτικός λόγος απέναντι στον πόλεμο, στην αποικιοκρατική εξουσία, στη μηχανιστική αντίληψη της ζωής. Ένα απίστευτο κατηγορώ εναντίον της μικροψυχίας, της φαυλότητας και όλων των άλλων δεινών που κατακλύζουν την ανθρώπινη ύπαρξη. Δε διστάζει να υποδείξει τους υπεύθυνους για τα χάλια του πολιτισμού μας. Ναι, είναι ο ίδιος ο άνθρωπος, καμία αντίρρηση γι’ αυτό. Δεν εξαιρεί τον εαυτό του αλλά τον χτυπάει αλύπητα στον παραμορφωτικό καθρέφτη. Πόσα, άραγε, είναι τα προσωπεία που πρέπει να φορέσουμε μέχρι το τέλος της ζωής; ΄Ωσπου να φτάσουμε στην άκρη της νύχτας;